NASZE ADRESY

 

Warszawa

ul. Krucza 6/14b
tel. 602 747 957
 

Płock

ul. Piłsudskiego 35
tel. 787 947 957
 

Łódź

ul. Kamińskiego 21
tel. 696 696 214

 

FIZJOTERAPIA

ZABIEGI OPERACYJNE

BLOG

Nasze współprace

Polityka prywatności

DLA PARTNERÓW

Kontakt w sprawie współpracy

Natalia Skibska 

mail: natalia.skibska@essedlazdrowia.pl

 

Dieta kobiety ciężarnej

Spis treści

  1. Dobry start, czyli programowanie żywieniowe
  2. Fizjologia ciąży i jej wpływ na potrzeby żywieniowe przyszłej mamy
  3. Redukcja masy ciała i aktywność fizyczna w czasie ciąży
  4. Produkty przeciwskazane w diecie kobiety ciężarnej
  5. Sytuacje szczególne w ciąży

 


Dobry start, czyli programowanie żywieniowe


Fakt, że dieta matki bezpośrednio wpływa na rozwijające się w niej dziecko, wie niemal każdy. Jednak nie jest do końca oczywiste, że dieta w czasie ciąży, może wpływać na stan zdrowia jej dziecka w następnych latach jego życia. Ta teoria miała swój początek w latach 80 XX wieku. Brytyjski lekarz, epidemilog – David Barkel wysnuł teorię, że nieodpowiednia dieta kobiety ciężarnej niekorzystnie wpływa na kształtowanie się organizmu jej dziecka, co w efekcie przekłada się na występowanie chorób metabolicznych i układu sercowo – naczyniowego. Warunki, w jakich rozwija się dziecko, mogą wpływać na ryzyko wystąpienia u niego nadciśnienia tętniczego, nadwagi, otyłości, cukrzycy typu II, czy hiperlipidemii. Dla przykładu: zbyt wysoki deficyt kaloryczny w okresie płodowym skutkuje niską masą urodzeniową. Jest to sytuacja, kiedy noworodek warzy mniej, niż powinien w tym okresie, a przez to kształtuje się tak zwany „oszczędny fenotyp”. Płód, który ma ograniczony dostęp do składników odżywczych, musi tak gospodarować dostępnymi składnikami, by móc przetrwać najbliższe dni, czyli dostarczać je do „najważniejszych” organów swojego organizmu (mózgu i serca). Pozostałe narządy, takie jak nerki, trzustka, lub wątroba, otrzymują w takiej sytuacji, mniej składników do pracy, co powoduje upośledzone ich działanie. Organizm płodu, aby poradzić sobie z ową sytuacją musi wytworzyć odpowiednie adaptacje. W efekcie, kiedy dziecko przychodzi na świat i ma nieograniczony dostęp do żywności, składniki odżywcze są nadmiernie wykorzystywane, co przekłada się na ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego. Ponad to, mniejsza masa trzustki, wątroby czy nerek wiąże się z mniejszym zapotrzebowaniem energetycznym, więc nadwyżka kaloryczna, wytworzona po porodzie, odkładać się będzie w postaci tkanki tłuszczowej.

 

Podsumowując „oszczędny fenotyp” pozwala na przetrwanie płodu w warunkach niskiej dostępności energii i składników odżywczych, natomiast nie sprawdza się w warunkach nadmiernej podaży kilokalorii po porodzie. 
Nieprawidłowo zbilansowana dieta matki, wiążę się nie tylko z ryzykiem powstania oszczędnego fenotypu, zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób metabolicznych, ale również może wpływać na wzrost ryzyka rozwoju atopii,  astmy, komplikacji takich jak nadciśnienie indukowane ciążą, przedwczesny poród, cukrzyca ciążowa, czy stan przedrzucawkowy.

 

Fizjologia ciąży i jej wpływ na potrzeby żywieniowe przyszłej mamy


W okresie ciąży, następują zmiany fizjologiczne organizmu matki (hormonalne, anatomiczne, hematologiczne), mające na celu umożliwienie rozwoju zarodka (później płodu), odżywianie płodu i przygotowanie do porodu i laktacji. W związku z tymi zmianami rośnie zapotrzebowanie kaloryczne i na kluczowe składniki odżywcze.


Zapotrzebowanie kaloryczne w okresie ciąży
I trymestr: + 85 kcal
II trymestr: + 285 kcal
III trymestr: + 475 kcal


Zarówno zbyt mała jak i nadmierna podaż kilokalorii może negatywnie wpływać na przebieg ciąży, samopoczucie i stan zdrowia matki oraz jej dziecka.

 

Nadmierna podaż kilokalorii zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego, komplikacji okołoporodowej, a nawet poronienia. Ze strony dziecka – zbyt wysoka kaloryczność diety, potęguje ryzyko wystąpienia  makrosomii (wysokiej masy urodzeniowej) i konsekwencji z nią związanych (zespół metaboliczny, nadwaga, otyłość cukrzyca typu II) w późniejszych latach jego życia.


Podaż makroskładników


Białko 


Zapotrzebowanie na białko zwiększa się zarówno w ciąży, jak i w trakcie karmienia piersią. Jest to niezbędny składnik do budowy błon płodowych, łożyska, przyrostku beztłuszczowej masy ciała i piersi matki,  tkanek płodu oraz pokrycie zapotrzebowania na białka w mleku matki.
Zapotrzebowanie na białko w czasie ciąży to plasuje się na poziomie około 1,1-1,2 g/kg masy ciała/dobę  (10-35% wartości energetycznej diety).
Ogólne zalecenia donoszą, że proporcja białka zwierzęcego i roślinnego powinna wynosić 60:40 lub 50:50. Jednak należy zaznaczyć, dieta roślinna również może gwarantować odpowiednią podaż protein zarówno z czasie ciąży jak i laktacji. Polecane źródła białka:

 

  • chude mięso (drób, cielęcina, królik),
  • ryby (uwaga na ryby, które mogą kumulować rtęć! - makrela, miecznik, rekin) tabelka poniżej,
  • jaja,
  • chude, półtłuste mleko i fermentowane produkty mleczne (jogurt, kefir, maślanka, twaróg),
  • nasiona roślin strączkowych  (ciecierzyca, soczewica, fasola) i ich przetwory (wzbogacone napoje roślinne, tofu),
  • orzechy (nerkowca, włoskie, laskowe, migdały) i nasiona (słonecznik, dynia, siemię lniane, sezam, chia, czarnuszka),
  • pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo razowe, żytnie, gruboziarniste kasze, ryż brązowy, komosa ryżowa).

 

Wykaz ryb i owoców morza zalecanych i przeciwwskazanych w diecie kobiet planujących ciążę i w ciąży 

 

Zalecane: łosoś norweski, hodowlany, szprot, sardynki, sum, pstrąg hodowlany, flądra, krewetki, przegrzebki, ostrygi, dorsz, krab, ryba maślana, makrela atlantycka

 

Dopuszczalne:  karp, halibut, marlin, okoń, żabnica, makrela hiszpańska, śledź

 

Niezalecane: miecznik, rekin, makrela królewska, tuńczyk, węgorz amerykański, płytecznik, łosoś bałtycki wędzony, szprotki wędzone, śledź bałtycki wędzony, szczupak, panga, tilapia


Tłuszcze


Zapotrzebowanie na tłuszcze nie zmienia się w czasie ciąży, a jego podaż powinna wynosić 20-35% ogólnej wartości energetycznej diety. Istotna jest jakość tłuszczu oraz odpowiednia podaż jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.


Polecane źródła kwasów tłuszczowych:

  • Oleje roślinne (oliwa, olej rzepakowy, lniany, z pestek winogron);
  • Pestki i nasiona (słonecznika, dyni, sezam, siemię lniane, nasiona chia, czarnuszka);
  • Orzechy (włoskie, laskowe, migdały, laskowe, pistacje);
  • Awokado.

 

Węglowodany


Przed ciążą podaż węglowodanów powinna plasować się na poziomie 45-65% wartości energetycznej diety,  w ciąży bardzo istotne jest aby ich podaż nie była mniejsza niż 175 gramów na dobę.


Polecane źródła węglowodanów:

  • kasze (jaglana, jęczmienna, pęczak, bulgur, gryczana, owsiana, komosa ryżowa, amarantus),
  • ryż brązowy, dziki, basmati, paraboliczny,
  • naturalne płatki zbożowe (owsiane, jaglane, gryczane, orkiszowe),
  • pełnoziarniste pieczywo,
  • makarony pełnoziarniste, z semoliny durum,
  • ziemniaki, warzywa korzeniowe,
  • mąki pełnoziarniste,
  • warzywa, owoce.

 

Zaleca się ograniczenie spożycia cukrów prostych, tak jak w populacji ogólnej: poniżej 5% energii  z cukrów dodanych oraz poniżej 10%  z cukrów prostych.


Nawodnienie


Odpowiednie nawodnienie w okresie ciąży jest bardzo istotne. Zapotrzebowanie na wodę zwiększa się już od I trymestru ciąży i wynosi ok 2.5 l dziennie. Wodę najlepiej spożywać przez cały dzień, małymi łykami, nie doprowadzając do uczucia pragnienia. Zalecane są przede wszystkim wody naturalnego pochodzenia – źródlane i mineralne nisko- oraz średnio-zmineralizowane. Należy zwrócić uwagę, aby nie spożywać wody z nieznanego źródła, ponieważ niesie to ryzyko zatrucia pokarmowego.


Witaminy i składniki mineralne


W czasie ciąży (i laktacji) dzienne zapotrzebowanie nie zmienia się tylko dla 3 składników- wapnia (1000 mg), fosforu (700 mg) i fluoru (3 mg). Zwiększa się natomiast, dla witamin z grupy B, witaminy E, C, kwasu foliowego, magnezu, żelaza, cynku, jodu i selenu.
W większości przypadków, zwiększone zapotrzebowanie kaloryczne umożliwia dostarczenie odpowiednich ilości witamin i składników mineralnych. Wyjątki stanowią niektóre dolegliwości, choroby przewlekłe, sposób odżywiania, czy restrykcyjna dieta matki (np. weganizm/wegetarianizm).
Szczególną uwagę w czasie ciąży należy zwrócić na kwas foliowy, kwasy tłuszczowe omega-3, żelazo, jod, wapń i witaminę D. Odgrywają one kluczową rolę w odpowiednim rozwoju organizmu dziecka, a dostarczenie ich w odpowiedniej ilości może sprawiać trudność.


Żelazo


Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo wynika głównie z wzrostu liczby erytrocytów u matki, straty dużych ilości krwi podczas porodu oraz magazynowania go w tkankach płodu i w łożysku.
Odpowiednio zbilansowana, urozmaicona dieta pozwala na pokrycie zapotrzebowania na żelazo, jednak badania donoszą, że ok. 18% kobiet ma niedobór tego składnika (w krajach wysokorozwiniętych). Zalecane spożycie żelaza, w trakcie ciąży wzrasta dość znacznie (18->27 mg), stąd ewentualne niedobory zaleca się wyrównać już przed ciążą ponieważ z czasie ciąży może okazać się to dużo trudniejsze. Do produktów, o dużej zawartości żelaza należą: 

  • mięso (szczególnie czerwone), 
  • ryby, 
  • jaja, 
  • kakao, 
  • nasiona roślin strączkowych, 
  • zielone warzywa liściaste,
  • nasiona, orzechy i suszone owoce.

 

Zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej należy kontrolować morfologię, przez cały okres trwania ciąży. Suplementacja żelaza, przy ewentualnych niedoborach ZAWSZE powinna być ustalana jest przez lekarza.


Kwas foliowy


O odpowiednią podaż kwasu foliowego należy zadbać nie tylko w trakcie ciąży, ale również przed nią. Odpowiednie spożycie kwasu foliowego zdecydowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia wady cewy nerwowej u noworodka. Zalecenia wyraźnie mówią, że dieta wszystkich kobiet w wieku rozrodczym powinna obfitować w produkty o wysokiej zawartości kwasu foliowego, takie jak szpinak, sałata, kapusta, brokuły, pełnoziarniste produkty zbożowe, jaja oraz orzechy. Kobiety, które planują ciążę i starają się dziecko powinny suplementować kwas foliowy ok. 12 tygodni przed zajściem w ciąże w dawce 400mg. W I trymestrze dawka sumplementacyjna powinna wynosić 400-800 mg, natomiast w II i III trymestrze 600-800mg, co kontynuuje się jeszcze w okresie laktacji.


EPA I DHA


Kwas eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy muszą być dostarczone z dietą lub suplementacją, przy czym sama dieta może nie być wystarczającym ich źródłem. Według Instytutu Żywności i Żywienia kobiety ciężarne, powinny dostarczać dodatkowo 100-200 mg DHA, poza ilością zalecaną dla wszystkich osób dorosłych, która wyrażona jest jako suma DHA i EPA i wynosi 250 mg dziennie.


Odpowiednie spożycie EPA i DHA jest szczególnie ważne z uwagi na ich wpływ na rozwój mózgu, siatkówki oka i rozwój układu nerwowego. Dodatkowo, pozytywnie wpływają na układ odpornościowy, regulacje procesów zapalnych i ich odpowiednie spożycie wiąże się z niższym ryzykiem chorób alergicznych u dziecka oraz przedwczesnego porodu.


Źródła pokarmowe EPA i DHA:

  • Ryby i owoce morza;
  • Tran;
  • Algi.

 

Zaleca się suplementacje z czasie ciąży (i laktacji) minimum 200 mg DHA na dobę, natomiast w sytuacji kiedy kobieta ciężarna spożywa mało ryb można rozważyć większą dawkę suplementacyjną. 


Jod


Zapotrzebowanie na jod zwiększa się w czasie cięży z 150 na 220 mg na dobę. Jest on niezbędnym składnikiem do odpowiedniego rozwoju płodu, a jego niedobory wiążą się z ryzykiem niedorozwoju umysłowego ciężkiego stopnia oraz problemami neurologicznymi u dziecka, powstałym w wyniku wrodzonej pierwotnej niedoczynności tarczycy. 

 

Zalecana suplementacja jodu to ok 150- 200 ug na dobę, z wyjątkiem ciężarnych u zaobserwowano chorobę tarczycy- wtedy suplementacja powinna być uwarunkowana stężeniem hormonów tarczycy i przeciwciał przeciwtarczycowych. 

 

Źródła jodu w diecie:

  • sól jodowana,
  • ryby i owoce morza,
  • wodorosty i algi,
  • mleko i produkty mleczne,
  • mięso,
  • jaja.

 

Witamina D


Niedobry witaminy D w populacji europejskiej są bardzo powszechne z uwagi na trudną jej dostępność w żywności oraz ograniczone przebywanie na słońcu. 

 

Zalecana suplementacja to 2000 UI na dobę, lub uwarunkowana stężeniem 25(OH)D we krwi.

 

Niedobory witaminy D w czasie cięży u matki, zwiększają ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego i przedwczesnego porodu. Natomiast u dziecka wzrasta ryzyko hipotrofii, krzywicy, podatności na alergie i mniejszej odporności w przyszłości. 


Źródeł pokarmowych witaminy D jest niewiele, stąd zaleca się jej suplementacje minimum w okresie jesienno – zimowym (wrzesień – marzec):

  • ryby (w tym tran),
  • jaja,
  • mleko i przetwory mleczne.

 

Wapń


W okresie ciąży, organizm matki musi zapewnić odpowiednią podaż wapnia sobie, oraz rozwijającemu się dziecku. Zapotrzebowanie nie zmienia się zarówno w ciąży jak i w laktacji i wynosi 1000mg na dobę, wyjątek stanowi wiek przyszłych mam- podaż wapnia powinna być większa (1300 mg) u nastoletnich kobiet. W celu pokrycia to zapotrzebowania na wapń warto sięgać przede wszystkim po mleko i fermentowane produkty mleczne (jogurt, skyr, maślanka, kefir itp.)


Redukcja i aktywność fizyczna w czasie ciąży


Regularna aktywność fizyczna jest zbawienna w każdym etapie życia, również w ciąży, a korzyści z jej stosowania jest bardzo wiele:

  • poprawia samopoczucie i zwiększa samoocenę,
  • zwiększa elastyczność i wytrzymałość mięśni,
  • zmniejsza bolesność pleców (typowych dla okresu ciąży),
  • zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, nadwagi,
  • przyspiesza redukcję masy ciała po porodzie, 
  • pozytywnie wpływa na układ sercowo – naczyniowy i wydolność oddechową,
  • zmniejsza ryzyko cesarskiego cięcia i komplikacji około-porodowych.

 

To na co, na pewno, należy zwrócić uwagę, to forma aktywności fizycznej, by była  bezpieczna dla przyszłej mamy, w tym przebiegu jej ciąży. Ważne, by okresie ciąży, eliminować aktywności stwarzające ryzyko upadku / urazów (narty, jazda konna, bieg, kolarstwo, piłka nożna, piłka ręczna, koszykówka) zmieniające ciśnienie (spacery wysokogórkskie, nurkowanie), bardzo intensywne (interwały) oraz w pozycji leżącej na wznak (brzuszki).

 

Do zalecanych form aktywności fizycznej należą spacer, pilates, joga (bez pozycji leżących na wznak), pływanie, czy rower stacjonarny. 

 

Oczywiście, najważniejszą kwestią jest obserwacja własnego organizmu. Każdą aktywność należy przerwać i skonsultować z lekarzem, jeśli wystąpią krwawienie z dróg rodnych, skurcze, zawroty głowy, duszności i problemy z oddychaniem, ból w klatce piersiowej, obrzęk łydek, lub zachwianie równowagi. 

 

Warto też pamiętać, że w okresie ciąży bywają sytuacje, kiedy aktywność fizyczna nie jest zalecana, a należą do nich: stan przedrzucawkowy, łożysko przodujące, niewydolność szyjki macicy, niekontrolowana cukrzyca, nadciśnienie, choroby tarczycy, lub inne poważne choroby układu krążenia, układu oddechowego itp. 

 

Rekomendowany wzrost masy ciała u kobiet, zależny od indeksu masy ciała sprzed ciąży

 

U kobiet z otyłością, lub nadwagą rekomenduje się, aby dzienna podaż kilokalorii nie przekraczała ich całkowitego wydatku energetycznego, natomiast typowej redukcji masy ciała u kobiet w ciąży nie przeprowadza się.

 


Produkty przeciwskazane w diecie kobiety ciężarnej


Mitów na temat listy rzeczy „zabronionych” w czasie ciąży krąży bardzo wiele, ale czego tak naprawdę powinna unikać przyszła mama?

  • Surowe mięso i ryby (ryzyko zakażenia toksoplazmozą lub innymi pasożytami);
  • Ryby kumulujące metale ciężkie;
  • Niepasteryzowane mleko i nabiał;
  • Półsurowe wędliny (typu parmeńska lub chorizo) – można spożywać, tylko po obróbce termicznej!;
  • Produkty wędzone na zimno (niska obróbka termiczna, ryzyko zakażenia WWA - wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi);
  • Surowe jaja, na przykład w deserach typu tiramisu czy kogel – mogel (ryzyko zakażenia salmonellą);
  • Nieumyte warzywa i owoce (ryzyko zakażenia toksoplazmozą).

 

Warto, również zaznaczyć, że istnieją pewne produkty, które warto ograniczyć w czasie ciąży i są to: wątróbka i podroby, wędliny (duża zawartość soli, azotanów i azotynów), sól. 

 

Sytuacje szczególne

 

Bywają sytuacje, kiedy w czasie ciąży pojawią się pewne nieoczekiwane dolegliwości, które mogą niepokoić przyszłą mamę, a należą do nich: 

  • wymioty i nudności,
  • zgaga,
  • zaparcia,
  • cukrzyca ciążowa,
  • anemia i niedobór żelaza,
  • cholestaza ciążowa,
  • nadciśnienie tętnicze, stan przedrzucawkowy i rzucawka.

 

Wymioty i nudności


Wymioty i nudności należą do dolegliwości bardzo często występujących u kobiet w ciąży. Zwykle pojawiają się w pierwszej połowie dnia, chociaż zdarza się, że dokuczają również przez całą dobę. Pierwsze objawy obserwuje się zwykle przed 9 tygodniem, nasilają się pomiędzy 9 a 14, po 22 tygodniu zazwyczaj samoistnie ustają. 


Postępowanie dietetyczne w przypadku wystąpienia uporczywych wymiotów i nudności to przede wszystkim jadanie małych, a częstych, lekkostrawnych posiłków (co 1-2 godziny), o mało wyrazistym smaku (eliminacja ostrych przypraw, unikanie intensywnych zapachów i aromatów). Pomocnym jest również włączenie do diety korzenia imbiru oraz wprowadzenie węglowodanowej, porannej przekąski (jeszcze przed wstaniem z łóżka) w postaci,  na przykład krakersów, wafli ryżowych, sucharków, czy pieczywa. 


Zgaga


Wiele kobiet w czasie ciąży uskarża się również na uporczywą zgagę. Produkty żywnościowe, które zmniejszają jej nasilenie to migdały, banany, napar siemienia lnianego (wypity przed posiłkiem) i fermentowane napoje mleczne (kefir, maślanka). Przy uporczywiej zgadze warto unikać pokarmów ciężkostrawnych, tłustych, wysoko przetworzonych, przekąsek o dużej zawartości soli (chipsy, nachosy, orzechy w panierce itp.), produktów kiszonych, warzyw wzdymających (kapusty, brukselki, brokuła, kalafiora, grochu, cebuli – indywidualnie patrząc na występowanie objawów), napoi gazowanych oraz ograniczenie (lub eliminacja w zależności od tolerancji) cytrusów i kwaśnych owoców. 


Pomocnym może okazać się również odpoczynek po spożytym posiłku (eliminacja gwałtownych ruchów po jego spożyciu) oraz jadanie ich mniejszych, a częściej. 


Zaparcia


Zaparcia również, często dokuczają przyszłym mamom i jest to zjawisko zupełnie fizjologiczne. Do najważniejszych zmian w nawykach żywieniowych zalicza się zwiększenie ilości błonnika pokarmowego, wypijanie odpowiedniej ilości płynów, włączenie do diety fermentowanych produktów mlecznych oraz ograniczenie spożycia produktów tłustych i słodyczy.
Postępowanie żywieniowe przede wszystkim, powinno opierać się na zwiększeniu ilości błonnika pokarmowego, z uwagi na jego właściwości usprawniające perystaltykę jelit. W codziennej diecie ilość błonnika powinna wynosić  ok  30-40 g, natomiast w okresie zaostrzenia objawów, powinna być zwiększona nawet do 50-70 g.  Aby zwiększyć udział błonnika, dieta powinna obfitować w produkty bogato resztkowe: gruboziarniste kasze (pęczak, gryczana, bulgur), pieczywo  pełnoziarniste, otręby, płatki owsiane, nasiona, pestki orzechy, suche nasiona roślin strączkowych (groch, soczewica, ciecierzyca). Ważne jest, także zwiększenie spożycia surowych warzyw i owoców (w szczególności pestkowych, takich jak maliny, truskawki i jeżyny).


Należy mieć jednak na uwadze, że osoby, które wcześniej spożywały w małe ilości błonnika, powinny zwiększać jego ilość stopniowo zaczynając od warzyw i owoców. Ponadto, przy zwiększonej podaży błonnika pokarmowego bardzo ważnym jest wypijanie odpowiedniej ilości płynów. Niedostateczna podaż wody, przy zwiększonej podaży błonnika, może zwiększać treść jelitową i na dłużej zatrzymywać ją w jelitach, co w efekcie przekłada się na możliwość wystąpienia zaparć i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Woda stanowi między innymi, pewnego rodzaju "popychacz" dla treści jelitowej  i wraz z błonnikiem usprawnia ruchy perystaltyczne.


W walce z zaparciami, pomoże również wprowadzenie do diety fermentowanych produktów mlecznych, tj. jogurt, kefir, maślanka, zsiadłe mleko. Wpływają one korzystnie na mikroflorę jelitową, z uwagi na obecność w nich kwasu mlekowego, który sprzyja rozwojowi korzystnej flory bakteryjnej i ogranicza procesy gnilne.


Duże znaczenie ma także zwiększenie aktywności fizycznej, która jest czynnikiem pobudzającym perystaltykę jelit. Ponadto należy przestrzegać zasady, aby w momencie wystąpienia uczucia parcia na stolec, jak najszybciej udawać się do toalety.


Inne sposoby regulujące i ułatwiające wypróżnienie:

  • siemię lniane (siemię zmielić i spożywać 2 razy dziennie po 1 łyżce jako dodatek do jogurtów, kefirów, sałatek), po czym popić posiłek popić 1-2 szklankami wody,
  • babka płesznik (2 łyżeczki nasion zalać letnią wodą i odstawić na 5 minut); można stosować 2-3 razy dziennie. Zawsze popijać jedną szklanką wody,
  • suszone owoce  (śliwka, rodzynki, morela, żurawina, figi),
  • napar z owsa (1 łyżkę ziaren zalać 1 szklanką wody i zagotować), po ostudzeniu i przefiltrowaniu wypić pół szklanki rano i wieczorem.

 

Cukrzyca ciążowa


Cukrzycowa ciążowa to zaburzenie tolerancji glukozy, które wystąpiło pierwszy raz w czasie ciąży, bądź w tym okresie zostało wykryte. U większości kobiet cukrzyca ciążowa ujawniła i rozwinęła  się w okresie ciąży, jednak do tej grupy zaliczamy również kobiety, które na cukrzyce typu I lub II chorowały już przed ciążą, a nie zostało to wcześniej zdiagnozowane.
Zgodnie ze standardami opieki okołoporodowej kobieta ciężarna badana jest przesiewowo w kierunku cukrzycy ciążowej w 2 etapach. Pierwszy etap – przed  10 tygodniem, kiedy zleca się badanie cukrzycy na czczo (wyjątek stanowią kobiety z czynnikami ryzyka) oraz drugi etap: między 24 -26 tygodniem, kiedy stężenie glukozy określa się po doustnym podaniu 75 gramów czystej glukozy. Glukozę w trakcie badania oznacza się przed podaniem (na czczo), po 1 godzinie i po 2 godzinach. 


Cukrzycę w ciąży diagnozuje się, kiedy glukoza na czczo wyniesie ≥ 120 mg/dl (70 mmol/l), lub glikemia w drugiej godzinie testu OGTT jest na poziomie ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l), lub glikemia przygodna wyniesie ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) oraz przy jednoczesnym występowaniu objawów klinicznych hiperglikemii (podwyższonego stężenia cukru we krwi), takie jak wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, bóle głowy, senność, osłabienie, trudności z koncentracją czy upośledzenie wzroku.


Po rozpoznaniu cukrzycy ciążowej postępowaniem pierwszego rzutu jest kontrola glikemii i modyfikacja stylu życia (dieta i aktywność fizyczna). Jeżeli lekarz zdecyduje się na farmakoterapie, zalecanym lekiem jest insulina.
W sytuacji, kiedy cukrzyca występowała już przed ciążą glikemię kontroluję się przy pomocy oznaczania HbA1c (hemoglobiny glikowanej). Rekomendowane wartości to <6,5% (w I trymestrze) oraz < 6% (w kolejnych trymestrach).

 

Zalecane wartości glikemii:

 

Na czczo - 70-90 mg/dl

W 1 godzinie po posiłku - <140 mg/dl

Między2 a 4 godziną po posiłku - 70-90 mg/dl


 

Główne zasady w postępowaniu dietetycznym w cukrzycy ciążowej:

  • węglowodany: 40-45% wartości energetycznej diety, gównie o niskim indeksie glikemicznym,
  • białka: 30% wartości energetycznej diety, w równych proporcjach białko roślinne: zwierzęce,
  • tłuszcze: 20-30% wartości energetycznej diety, z przewagą wielonienasyconych kwasów tłuszczowych,
  • 3 główne posiłki + 3 przekąski (śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek, kolacja, przekąska przed snem),
  • przekąska przed snem powinna być bogata w węglowodany złożone o niskim indeksie glikemicznym  (ok. 25g na porcję), dzięki czemu zapobiega wystąpieniu hipoglikemii nocnej.

 

Anemia i niedobór żelaza


U kobiet ze zdiagnozowaną anemią, przy wartościach hemoglobiny poniżej 11 g/l, zaleca się wprowadzenie farmakoterapii. Leczenie odbywa się pod kontrolą lekarza preparatami żelaza i kwasu foliowego, aż do osiągnięcia normy.


W postępowaniu żywieniowym u pacjentki ze stwierdzoną anemią zaleca się dietę opartą o produkty bogate w żelazo. Podaż żelaza, według zalecanych norm powinna wynosić 27 mg/dobę.


Warto wspomnieć, że poprzez odpowiednie łączenie ze sobą różnych produktów żywnościowych, można poprawić przyswajalność tego pierwiastka. Z uwagi na fakt, że witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, warto zadbać o odpowiednią jej podaż w każdym posiłku i łączyć produkty bogate w żelazo z produktami obfitującymi w witaminę C, tj. kiszonki, zakwas z buraków, surowe/mrożone warzywa i owoce, szczególnie papryka, natka pietruszki, zielone warzywa liściaste, czarna porzeczka, owoce jagodowe, cytrusy, jarmuż, czy woda z sokiem z cytryny popijana do posiłku. 
Przy tym, istnieją w również połączenia, które upośledzają przyswajanie żelaza, na przykład taniny i kofeina zawarte w herbacie lub kawie. Stąd, picie tego typów napojów zalecane jest między posiłkami, a nie w ich trakcie. Ponad to, aby ulepszyć wchłanianie żelaza nie zaleca się łączenia produktów bogatych w ten składnik z produktami bogatych w wapń oraz błonnik pokarmowy. 


Cholestaza ciążowa


Cholestaza ciążowa polega na zahamowaniu odpływu żółci do woreczka żółciowego, co skutkuje wewnątrzwątrobowym zastojem żółci. Zazwyczaj ujawnia się w II i III trymestrze, a ustępuje samoistnie po porodzie. 

 

Objawy cholestazy są dość specyficzne i należą do nich: uczucie silnego swędzenia na podeszwach stóp i dłoniach, który nasila się wieczorem i w nocy. Czasami dochodzą do tego bóle brzucha, nudności, stolce tłuszczowe. W badaniu krwi, w przypadku cholestazy podwyższone są stężenia APSAT, ALAT, i kwasów żółciowych.

 

Mimo niegroźnych wstępnych objawów cholestaza to stan, zagrażający zdrowiu matki oraz zdrowiu (i nawet życiu) rozwijającego się w niej dziecka.  Zwiększa ona ryzyko porodu przedwczesnego, niedotlenienia płodu i śmierci wewnątrzmacicznej, a u matki dyslipidemii, cukrzycy ciążowej, czy stanu przedrzucawkowego.

 

W przypadku stwierdzenia cholestazy ciążowej, pacjentka zostaje pod opieką lekarzy w szpitalu. Nie ma oficjalnych zaleceń traktujących o żywieniu, konkretnie w cholestazie ciążowej. Zazwyczaj, jednak, z uwagi na ograniczoną funkcjonalność wątroby, zaleca się dietę lekkostrawną z ograniczeniem tłuszczu. Głównie zasady takiego postępowania to:

  • ograniczenie potraw smażonych, w panierce, wędzonych, tłustych (w tym, należy uważać na żółtko jaja kurzego),
  • ograniczenie surowych warzyw i owoców oraz cukrów dodanych,
  • dieta oparta o potrawy gotowane, duszone, pieczone, parowane,
  • główny nacisk kładzie się na wprowadzenie do diety tłuszczów roślinnych, bogatych w witaminy D, E, K oraz produktów o działaniu antyoksydacyjnym (orzechy, nasiona, pestki, ryby, oleje roślinne), ponieważ nadmiar kwasu żółciowego generuje stres oksydacyjny w organizmie.

 

Nadciśnienie tętnicze, stan przedrzucawkowy i rzucawka


Zdiagnozowane (lub nie!) nadciśnienie tętnicze u ciężarnej jest bardzo niebezpieczne, ponieważ może prowadzić do stanu przedrzucawkowego i jego ciężkich powikłań, do których między innymi należą: wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu, przedwczesne oddzielnie łożyska, czy wcześniactwo. 

 

Wyżej wymienione powikłania występują częściej u kobiet, u których nadciśnienie trwa dłużej niż 5 lat; jest leczone co najmniej 2 lekami; mających powyżej 35 lat; w I trymestrze odnotowujące wartości RR wyższe bądź równe 160/110.


Stan przedrzucawkowy stwierdza się, kiedy u ciężarnej odnotowuje się następujące objawy: 

  • ciśnienie powyżej 140-90 mm/Hg,
  • białkomocz (zawartość białka w moczu przekraczająca 0.3 g/ 24- godzinnej zbiórce),
  • objawy ogólnoustrojowe (niepokój/zaburzenia widzenia/ ból w nadbrzuszu/ problemy z oddychaniem).

 

Rzucawka to stan, kiedy w wyniku obrzęku naczyń krwionośnych następują drgawki, a w konsekwencji śpiączka.


Profilaktyką nadciśnienia tętniczego, a tym samym stanu przedrzucawkowego i rzucawki jest brak (lub zaprzestanie) palenia tytoniu, ograniczenie spożycia alkoholu, prawidłowa masa ciała (indeks masy ciała BMI w normie), uzyskanie przyrostów masy ciała zgodnie z zaleceniami oraz regularnie podejmowana aktywność fizyczna. 


Podsumowując, warto raz na zawsze zaznaczyć, że nie istnieje jedna, określona i skonkretyzowana dieta dla kobiet w ciąży. Rekomendowany sposób żywienia opiera się na zasadach racjonalnego, urozmaiconego  i zdrowego odżywiania, opartego o różnorodność i dobór niskoprzetworzonych produktów spożywczych. Przyszła Mama, z pomocą swojej codziennej diety musi zadbać nie tylko o swój dobrostan (fizyczny, ale co ważne i psychiczny), ale także o zdrowie jej przyszłego dziecka. Stąd każdy przypadek należy traktować indywidualnie i tak skomponować dietę, aby była smaczna, zdrowa i dostarczała wszystkich niezbędnych składników odżywczych.

 

 

 

 

17 lipca 2022
07 listopada 2022
Fizjoterapia sportowa to szerokie pojęcie modelu pracy ze sportowcem. Całokształt działania nastawiony jest na wspomaganie treningu, poprawę regeneracji powysiłkowej oraz
04 listopada 2022
O ile o benefitach płynących z regularnej aktywności fizycznej nikogo nie trzeba przekonywać, to korzyści wynikające z regeneracji powysiłkowej są
19 października 2022
Dobrze jest co jakiś czas obejrzeć swoje ciało i dokładnie przyjrzeć się wszystkim znamionom. Jeśli coś nas zaniepokoi, warto udać

Autor artykułu

Fizjoterapeuta Radosław Wetman